Zaktualizowana norma DIN 18040: Co się zmieni w zakresie drzwi bez barier, ochrony przeciwpożarowej i planowania budynków
Seria norm DIN 18040 stanowi ważną podstawę planistyczną dla budownictwa bez barier w Niemczech i jest obecnie harmonizowana z europejską normą DIN EN 17210 dotyczącą dostępności i użyteczności środowiska zabudowanego. Günther Weizenhöfer, architekt, projektant specjalizujący się w budownictwie bez barier oraz ekspert firmy GEZE, pełni funkcję przewodniczącego komisji roboczej DIN i przedstawia w niniejszym artykule, jakie istotne zmiany wynikają z tego dla drzwi i sił potrzebnych do ich obsługi, ochrony przeciwpożarowej oraz samodzielnej ewakuacji bez barier – z punktu widzenia architektów, projektantów oraz użytkowników budynków.
Co reguluje norma DIN 18040?
Drzwi bez barier na drogach ewakuacyjnych i ratunkowych mogą uratować życie. © lake.office / GEZE GmbH
Seria norm DIN 18040 określa zasady planowania w budownictwie bez barier:
- Norma DIN 18040-1 dotyczy budynków publicznie dostępnych,
- DIN 18040-2 budynków mieszkalnych,
- DIN 18040-3 transportu publicznego i przestrzeni publicznej.
Celem tej serii norm jest zaprojektowanie środowiska zabudowanego w taki sposób, aby osoby z niepełnosprawnościami mogły z niego korzystać w sposób powszechnie przyjęty, bez szczególnych utrudnień i zasadniczo bez pomocy osób trzecich.
Norma DIN 18040 wymagała aktualizacji, aby była spójna z europejską normą DIN EN 17210.
Dlaczego samodzielna ewakuacja bez barier staje się coraz ważniejsza w procesie planowania?
Siła potrzebna do obsługi zyskuje coraz większe znaczenie w planowaniu bez barier. © lake.office / GEZE GmbH
Istotna zmiana wprowadzona w zaktualizowanej normie DIN 18040 dotyczy samodzielnej ewakuacji bez barier. Celem jest umożliwienie osobom, w razie zagrożenia, przemieszczenia się do bezpiecznego miejsca w sposób jak najbardziej samodzielny i bez pomocy innych osób. Ma to znaczenie zwłaszcza w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Tradycyjne koncepcje ratownicze często zakładają, że osoby z niepełnosprawnościami otrzymają wsparcie od innych obecnych na miejscu osób. Ale co się stanie, jeśli na miejscu nie będzie żadnych innych osób? Dlatego też kwestie dostępności i samodzielnej ewakuacji należy uwzględnić już na etapie opracowywania koncepcji ochrony przeciwpożarowej.
Dla architektów i projektantów systemów ochrony przeciwpożarowej oznacza to, że drzwi na drogach ewakuacyjnych i ratunkowych mogą podlegać szczególnym wymaganiom. Szczególnym wyzwaniem są w tym kontekście drzwi przeciwpożarowe i dymoszczelne, ponieważ z jednej strony muszą się niezawodnie zamykać, a z drugiej – muszą pozostawać dostępne dla osób z niepełnosprawnościami.
Siły potrzebne do obsługi drzwi: dlaczego decydujące znaczenie ma rzeczywista siła wywierana na klamkę?
W przypadku planowania drzwi bez barier siła potrzebna do ich obsługi często stanowi źródło nieporozumień: w dotychczasowej praktyce planistycznej często brano pod uwagę wyłącznie regulację samozamykacza. Jednak sama ta wartość nie informuje, ile siły dana osoba faktycznie potrzebuje, aby otworzyć konkretne drzwi. Szerokość drzwi, przełożenia dźwigni, uszczelki, zawiasy, siły nacisku oraz inne czynniki mogą wpływać na wymaganą siłę. W zaktualizowanej normie DIN 18040 poruszono zatem kwestię siły obsługi mierzonej na klamce: w przypadku niektórych drzwi przeciwpożarowych wartość graniczna wynosi 50 niutonów.
Dla porównania: w przypadku miejsc pracy zaprojektowanych zgodnie z zasadami ogólnej dostępności obecnie obowiązująca norma ASR V3a.2 określa dla danych grup pracowników maksymalną siłę 25 N przy otwieraniu drzwi uruchamianych ręcznie oraz podczas obsługi okuć uruchamianych ręcznie. Dla planistów ta różnica ma duże znaczenie: norma DIN 18040 i przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy mają różne zakresy stosowania i nie można ich stosować zamiennie bez uprzedniej weryfikacji.
Drzwi bez barier wymagają jak najniższych progów. © Jürgen Biniasch / GEZE GmbH
Co dokładnie oznacza nowa wysokość progu dla szczegółowego planowania?
Kolejny szczegół zaktualizowanej wersji normy DIN 18040 będzie dotyczył dopuszczalnej różnicy wysokości progów: co do zasady przejścia bez barier powinny być wykonane na tym samym poziomie. W przypadku gdy jest to absolutnie konieczne z technicznego punktu widzenia, różnica wysokości nie może przekraczać 1 cm. Planowanie progu dotyczy jednocześnie kilku mechanizmów. Konstrukcję podłogi, uszczelnienie, system odwodnienia, system drzwiowy oraz przylegające powierzchnie należy odpowiednio wcześnie ze sobą skoordynować. Jeśli interfejsy te zostaną uwzględnione dopiero w trakcie realizacji, opracowanie szczegółów zgodnych z normami może okazać się znacznie bardziej pracochłonne, a nawet niemożliwe.
Jaką rolę odgrywa automatyka budynku w przypadku drzwi bez barier?
Mówiąc o drzwiach bez barier, w pierwszej kolejności przychodzi na myśl automatyka z napędami. Obecnie drzwi muszą jednak często spełniać jednocześnie wiele wymagań, na przykład w zakresie ochrony przeciwpożarowej, zarządzania drogami ewakuacyjnymi, kontroli dostępu, dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz automatycznego sterowania drzwiami. W ten sposób powstają z jednej strony interfejsy między wymaganiami, które mogą być częściowo sprzeczne. Z drugiej strony może zaistnieć konieczność zdalnego sterowania drzwiami lub przekazywania informacji o ich stanie do podmiotów zewnętrznych. W tym przypadku korzystne jest połączenie drzwi z systemami zarządzania budynkiem. Dla użytkowników korzyść polega przede wszystkim na przejrzystości dotyczącej stanu instalacji: mogą centralnie monitorować jej stan, koordynować różne systemy oraz wcześnie otrzymywać informacje o usterkach lub konieczności konserwacji.
Osiąganie celów ochrony: o czym powinni pamiętać planiści w związku z nową normą DIN 18040
Norma DIN 18040 opiera się na celach ochrony, które w wielu miejscach mają pierwszeństwo przed wymaganiami. Następnie norma określa, w jaki sposób można zrealizować ten cel. Istnieje jednak możliwość osiągnięcia danego celu ochrony w sposób inny niż opisano w normie. Kto jednak zdecyduje się na inne rozwiązanie, musi wykazać techniczne uzasadnienie, że wymagany cel ochrony zostanie osiągnięty w porównywalny sposób. Jako dowód może tu posłużyć koncepcja dostępności dostosowana do konkretnego projektu lub ocena techniczna. Nie oznacza to jednak, że wymiary można dowolnie zmieniać: wszystkie wymiary są wymiarami gotowymi, a dopuszczalne tolerancje konstrukcyjne nie mogą powodować przekroczenia w górę ani w dół wymaganych wymiarów. W związku z tym normę dotyczącą dostępności DIN 18040 należy postrzegać – zwłaszcza w przypadku budynków o złożonej konstrukcji – nie jako odosobnioną tabelę wymiarów, lecz jako część kompleksowej koncepcji planistycznej zapewniającej dostępność.
Czy nowa norma DIN 18040 sprawi, że planowanie drzwi bez barier będzie bardziej skomplikowane?
Nowe podejście do sił potrzebnych do obsługi jasno pokazuje: tego, czy drzwi są ogólnodostępne, nie da się ocenić wyłącznie na podstawie jednej cechy produktu.
Podczas planowania należy uwzględnić między innymi następujące czynniki:
- szerokość i masę skrzydła drzwiowego
- wymagane ustawienie momentu zamykania samozamykacza
- zawiasy i uszczelki
- zastosowane okucia
- elektrozaczepy w systemach kontroli dostępu
- wymagania dotyczące ochrony przeciwpożarowej i ochrony przed dymem
- umiejscowienie elementu drzwiowego na drodze ewakuacyjnej w kontekście ewakuacji bez barier
Jeśli w przypadku rozwiązania ręcznego przekroczone zostaną dopuszczalne siły obsługi lub istnieją dodatkowe wymagania dotyczące komfortu i samodzielnej ewakuacji, konieczne może być zastosowanie zautomatyzowanego rozwiązania drzwiowego. Firma GEZE uwzględnia te czynniki podczas planowania systemów drzwiowych. W przypadku drzwi obsługiwanych ręcznie odpowiednie mogą być na przykład rozwiązania z samozamykaczami, takie jak TS 5000 ECline lub TS 7000. Na podstawie kompletnego zestawu drzwiowego oraz warunków jego montażu należy sprawdzić, które rozwiązanie pozwala spełnić wymagania dotyczące siły potrzebnej do obsługi.
W przypadku drzwi wielofunkcjonalnych nie wystarczy już uwzględniać tylko jednego wymogu: dostępność dla osób z niepełnosprawnościami, ochrona przeciwpożarowa oraz funkcja techniczna drzwi muszą być planowane jako całościowy system.
Dipl.-Ing. Arch. Günther WeizenhöferLista kontrolna: Co oznacza nowa norma DIN 18040 dla architektów i planistów?
Zaktualizowana norma DIN 18040 podkreśla przede wszystkim znaczenie wczesnego wielozadaniowego planowania, ponieważ wiele wymagań można skorygować dopiero w późniejszym etapie, co wiąże się z dodatkowym nakładem pracy i wynikającymi z tego dodatkowymi kosztami.
W związku z tym przy planowaniu bieżących projektów zaleca się wczesne wyjaśnienie w szczególności następujących kwestii:
- Jakie wymagania dotyczące dostępności obowiązują w odniesieniu do konkretnego budynku i danego obszaru użytkowania?
- Które drzwi znajdują się na drogach ewakuacyjnych i ratunkowych?
- Które drzwi muszą spełniać wymagania dotyczące ochrony przeciwpożarowej lub ochrony przed dymem?
- Jakie siły obsługi należy uwzględnić w konkretnym zastosowaniu?
- Czy siły potrzebne do obsługi można uzyskać przy użyciu drzwi z napędem ręcznym?
- Gdzie może być potrzebny samozamykacz z funkcją ruchu swobodnego lub drzwi automatyczne?
- Jakie opcje modernizacji należy uwzględnić już na etapie prac budowlanych?
- W jaki sposób zharmonizowane są ze sobą automatyka drzwi, zarządzanie drogami ewakuacyjnymi, kontrola dostępu i automatyka budynku?
- Czy drzwi znajdują się w strefie oddziaływania instalacji wentylacji ciśnieniowej?
- Jakie wymagania wynikają z koncepcji ochrony przeciwpożarowej w zakresie samodzielnej ewakuacji bez barier?
Im wcześniej uwzględni się te aspekty, tym łatwiej będzie już na etapie planowania wykryć konflikty funkcjonalne między dostępnością dla osób z niepełnosprawnościami, ochroną przeciwpożarową a techniką drzwiową.
Najważniejsze informacje na temat zaktualizowanej normy DIN 18040 w skrócie
- Większe znaczenie zyska samodzielna ewakuacja bez barier: osoby z niepełnosprawnościami powinny mieć możliwość dotarcia w razie zagrożenia do bezpiecznego miejsca, w miarę możliwości bez pomocy osób trzecich.
- Progi staną się niższe: dotychczasowa maksymalna dopuszczalna wysokość progu wynosząca 2 cm zostanie zmniejszona do 1 cm.
- Siły potrzebne do obsługi będą bardziej konkretne: decydujące znaczenie będzie miała siła faktycznie wymagana do poruszenia klamką.
- Technika drzwiowa będzie traktowana w szerszym kontekście jako system całościowy: wszystkie wymagania dotyczące systemu drzwiowego należy zaplanować łącznie.
- Połączenie ochrony przeciwpożarowej i dostępności dla osób z niepełnosprawnościami: zwłaszcza samoczynnie zamykane drzwi przeciwpożarowe i dymoszczelne stawiają wysokie wymagania w zakresie obsługi bez barier.
- Możliwość modernizacji zyska na znaczeniu: niektóre drzwi powinny być przygotowane już na etapie planowania w taki sposób, aby w późniejszym czasie można było je uzupełnić o rozwiązania ułatwiające obsługę.
